Câu đối nhà thờ họ hay: tuyển chọn kèm chữ Hán, phiên âm và ý nghĩa
Câu đối và hoành phi là "linh hồn" của gian thờ: nói lên công đức tổ tiên và lời nhắn nhủ con cháu. Dưới đây là những câu được dùng nhiều nhất ở nhà thờ họ, kèm chữ Hán, phiên âm và nghĩa để bạn chọn cho dòng họ mình.
Hoành phi thường dùng
Hoành phi là tấm biển ngang treo chính giữa, phía trên ban thờ, thường 4 chữ Hán.
| Chữ Hán | Phiên âm | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| 木本水源 | Mộc bản thủy nguyên | Cây có gốc, nước có nguồn |
| 飲水思源 | Ẩm thủy tư nguyên | Uống nước nhớ nguồn |
| 祖德流芳 | Tổ đức lưu phương | Đức của tổ tiên lưu thơm mãi |
| 慎終追遠 | Thận chung truy viễn | Chu đáo việc tang, nhớ về tổ tiên xa |
| 萬古長春 | Vạn cổ trường xuân | Muôn thuở mãi xanh tươi |
Câu đối chữ Hán
1. Tổ công tông đức
Tổ công tông đức thiên niên thịnh
Tử hiếu tôn hiền vạn đại vinh
Nghĩa: Công đức tổ tông nghìn năm thịnh vượng; con hiếu cháu hiền muôn đời vẻ vang. Đây là câu được dùng phổ biến nhất ở nhà thờ họ.
2. Mộc xuất thiên chi
Mộc xuất thiên chi do hữu bản
Thủy lưu vạn phái tố tòng nguyên
Nghĩa: Cây trổ nghìn cành vì có gốc; nước chảy muôn dòng, ngược lại có nguồn. Hợp với hoành phi "Mộc bản thủy nguyên".
3. Tổ đức lưu phương
Tổ đức lưu phương tồn bách thế
Tôn chi phát tú diệu thiên thu
Nghĩa: Đức tổ tiên lưu thơm còn mãi trăm đời; cành cháu con tươi tốt rạng rỡ nghìn thu.
4. Kính tổ tông
Kính tổ tông nhất chú tâm hương
Giáo tử tôn lưỡng hành chính lộ
Nghĩa: Kính tổ tông một nén tâm hương; dạy cháu con hai đường ngay thẳng.
Câu đối chữ quốc ngữ
Nhiều dòng họ chọn câu đối quốc ngữ để con cháu đọc và hiểu ngay:
Cách treo: vế trên bên nào?
Câu đối chữ Hán đọc từ phải sang trái, nên khi đứng đối diện ban thờ, vế trên treo ở cột bên phải (phía tay phải người nhìn), vế dưới ở cột bên trái; hoành phi ở giữa, phía trên. Chữ viết dọc, đọc từ trên xuống.
Luật bằng trắc, cách nhận biết vế trên
- Hai vế có số chữ bằng nhau, đối nhau về ý và về loại từ (danh từ đối danh từ, số từ đối số từ: thiên – vạn).
- Chữ cuối vế trên mang thanh trắc (sắc, hỏi, ngã, nặng), chữ cuối vế dưới mang thanh bằng (không dấu, huyền). Ví dụ: "thiên niên thịnh" (trắc) – "vạn đại vinh" (bằng). Đây là cách nhanh nhất để biết vế nào là vế trên.
- Câu đối nhà thờ họ thường 7 chữ hoặc 9 chữ mỗi vế; nội dung ca ngợi công đức tổ tiên và dặn dò con cháu.
Trong ứng dụng Gia Phả Vĩnh Cửu, bạn chọn được các câu đối, hoành phi trên ngay khi khởi tạo gia phả và khi in phả đồ — chữ Hán kèm phiên âm, xếp đúng vế trên bên phải. Xem thêm cách lập gia phả dòng họ từng bước.